Existentiële fenomenologische psychotherapie is voor de meeste mensen misschien geen bekende term, maar u heeft waarschijnlijk wel van Jean-Paul Sartre, Edmund Husserl en Martin Heidegger gehoord. In de jaren zestig lieten enkele psychologen en psychotherapeuten, zoals Ludwig Binswanger, Rollo May, R. D. Laing en Irvin D. Yalom, zich door hun ideeën inspireren. Zij integreerden het existentiële fenomenologische denken in de psychotherapeutische praktijk als een manier om de mens en de belangrijkste vraagstukken waarmee hij of zij geconfronteerd wordt te begrijpen. Laten we beginnen met het concept in-de-wereld-zijn-met-anderen.
In-de-wereld-zijn-met-anderen
Vanaf het moment dat we bestaan, kunnen we niet kiezen voor een wereld zonder andere mensen. Verbondenheid is een fundamentele bestaansconditie. We kunnen echter wel kiezen hoe we op deze verbondenheid reageren: we kunnen ons ermee bezighouden of ons ervan afkeren. In-de-wereld-zijn-met-anderen is niet altijd gemakkelijk; het kan onzekerheid, angst en andere ongemakkelijke gevoelens oproepen. Wat kan existentiële fenomenologische psychotherapie bieden binnen dit domein?
Wat is existentialisme?
Existentialisme gaat over vraagstukken die samenhangen met het bestaan in de wereld, zoals geboorte, ouder worden, ziekte en dood, en over de keuzes die mensen maken wanneer zij met deze levensvragen worden geconfronteerd.
Wat is fenomenologische psychotherapie?
Martin Heidegger stelde ooit dat wetenschappelijke theorieën zijn afgedwaald van onze directe ervaring, en dat we daarom moeten terugkeren naar de ervaring zelf. Het doel van zijn fenomenologie is “laten wat zichzelf toont, gezien worden vanuit zichzelf, op precies de manier waarop het zichzelf vanuit zichzelf toont”. Neem een stoel als voorbeeld: we hoeven niet te bespreken wat een stoel is of hoe die gemaakt is. De betekenis van een stoel ontstaat uit de ervaring wanneer we er daadwerkelijk op zitten. Zo krijgen we een beter begrip van die stoel. Met andere woorden: door onze interactie met de stoel weten we wat een stoel is. Om iemand te begrijpen, moeten we dus met die persoon in interactie treden.
Wat is existentiële fenomenologische psychotherapie?
De vraag is nu hoe existentiële fenomenologie kan worden toegepast in psychotherapie. Eigenlijk zou de vraag moeten zijn: wat is de relatie tussen existentiële fenomenologie en psychotherapie? Zoals eerder gesteld, is menselijke ervaring niet gebaseerd op theorieën, maar op interacties. Tijdens het therapeutische proces zal ik voortdurend aandacht hebben voor wat de cliënt inbrengt en voor wat zich binnen de therapeutische relatie onthult. Zoals Irvin D. Yalom zei: “Het is de relatie die geneest.”
Ik kan de cliënt helpen om bepaalde aspecten aan het licht te brengen en zijn of haar zelfonderzoek en zelfinzicht te bevorderen. Geleidelijk zullen verschillende aspecten zich ontvouwen, zoals hoe iemand vertrouwt, communiceert, conflicten oplost en in welke mate iemand verlangt naar verbondenheid — kortom, hoe iemand met anderen omgaat. Door te onderzoeken hoe de cliënt zich verhoudt tot het zijn-met-anderen en het zijn-met-mij, kunnen de cliënt en ik samen herkennen wat gegeven is en wat de keuzes zijn.